ULUSLARARASI KURUMLARDA ARTILARI EKSİLERİ İLE STATÜKO

dünyanın aldığı yeni durum ve uluslararası konjonktür uluslararası kurumları ön plana çıkarmaya yetiyor. bu önem artışı beraberinde bu kurumlardaki statükoyu gündeme getiriyor. bu mevcut statüko bazen bir avantajken bazen bir handikap olarak ön plana çıkıyor. avantajları bu kurumların sağlamlaşmış yapıları ile halen küresel siyasette etkili olmalarına imkan sağlarken bazen siyaseten tıkanmalara ve etkisizleşmeye yol açıyor. şimdi örneklerle bu statükonun artılarına eksilerine bakmaya çalışalım.

ikinci dünya savaşı sonrası revaç bulan küreselleşme o denli bir dünya ortaya çıkardı ki savaşlar ve barış küresel niteliğiyle iki farklı yola dünyayı götürdü. yani artık bu tarihten sonra dünyada kazanç ve kayıp küresel nitelik kazanmaya başladı. dünyayı küçük bir "köy" haline getirecek teknolojik gelişmeler nüfus hareketleri ulaşım iletişim imkanları bu tezi güçlendirmeye başladı. bu küresel "köy" artık birlikte hareket etmeyi zorlarken kazancı ve kaybı küresel kılmaya yetti. 

işte uluslararası kurumlar bu minvalde önem kazandı. bilhassa Birleşmiş Milletler, Avrupa birliği ilk adımları atarak bu küresel ortamda kazancı küresel kılmaya ve barışı tesis etmeye yöneldi. ancak bu kurumlarda zamanla oluşan statüko bir takım avantajları ile beraber bir takım handikapları da beraberinde getirdi.

örneğin BM kurumsal yapısı onu bir yıllık genel kurul toplantıları dışında aktivitesini sınırlandırdı. buna rağmen böyle bir kurumun varlığı ekonomik sosyal siyasal faydalar sağlamaya devam ediyor. örneğin en kötü yapısal haliyle bile BMGK daimi üyeleri vetolarıyla birbirlerini bloke ediyor. bir anlamda dengeliyor. işlevsiz bile olsa BM genel kurul kararları bir gösterge olarak potansiyelini koruyor. Kudüs konusunda yapılan genel kurul oylaması örneğin ABD istese bile bu konuda diğer ülkelerin özgür oy kullandığını göstermektedir. ancak BM bu statükosu ile küresel hiç bir konuda etkin politika oluşturup uygulayamıyor. iki farklı durum bu kurumdaki iki farklı kurumsal yapı çıktıları. 

Avrupa Birliği ise zamanla oluşturduğu statüko ile ne de olsa Avrupa kıtasında bir birlikteliği, dışa karşı ortak hareket etme iştiyakını koruyor. sosyal kültürel siyasal olanakları ile AB ağı kurumsal yapısındaki hantallığa rağmen bu özelliğini koruyor. ancak bu statüko bu haliyle genişleme, dünyaya açılma, küresel politika üretme konusunda atıl kalıyor. hele bu kurumu istila etmiş lobilerin etkisi, terör konusunda, diğer kültürler ve medeniyetler konusunda katı, yok sayıcı karakterini bu kurumun statükosu hala koruyor. 

iki kurumunda bu açıdan farklı çıktıları olan bir statükosu mevcut.

Dünya Müslümanlar Birliği (OIC) ise kuruluş amacına mütakip oluşan statükosu üye ülkelerin ikili ilişkilerinin gölgesinde kalıyor. küresel konularda kanaat bildirme uyarı ve önlem alma gibi çıktılara henüz sahip olmayan İslam Konferansı Örgütü yine de müslümanların dünyada küresel olarak seslerini duyurabildikleri bir platform niteliğinde. bilhassa İsrail-Filistin sorununda etkili tavır almalar bölgede Filistine yaşam alanı açıyor diyebiliriz. 

Arap Birliği, Afrika Birliği, Asya Birliği ise henüz bir statükoya sahip değillerken kurumsal potansiyeller ilerleyen günlerde etkileri artacak bir ümidi taşıyor. zira bu kıtasal, bölgesel kurumlar zamanla ihtiyaçtan doğan bir işlevselliğe açık görünüyor. bu kurumlarda ki statüko eksikliği onları etkisiz bir görünüme sürüklüyor ancak küresel koşullar bu uluslararası kurumları zamanla kurumsal işlevselliğe ve bir statükoya zorlayacaktır kanaatindeyim.

bilhassa ağır sömürgecilik altında yılları heba olan Afrika, Afrika Birliği ile kendine gelebilecek, oluşturacağı sağlam statüko ve güçlü küresel politikalarla kıtayı kısa zamanda kıta dışına karşı güçlü hale getirecek kıta içinde ise işbirliği ile müreffeh kılabilecektir.

Türk Devletleri Teşkilatı ve Şangay Beşlisi de bu kurumlara örnektir. henüz kısa tarihlerine rağmen bölgelerinde ve dünyada etkili olacak potansiyele sahip görünüyorlar. henüz kurumsal statükoları başlangıç aşamasındaysa bile ilerleyen zamanlarda hem işlevsellik açısından hem kurumsal statüko açısından gelecek vaad etmektedirler.

Çin ise Asya Birliği ile bu kurumsal ihtiyacını giderebilecektir. Çin'nin artan küresel etkisi onu böyle işbirliklerine ve kurumsallaşmaya itecektir kanaatindeyim. 

hasılı bu uluslararası kurumlarda bulunan statükonun iki yönlü bir yapısı var. zamanla oluşmuş politik bir ağırlıkları ve bazı faydaları vardır ama aynı zamanda bu kurumsal statüko onları atıl yani işlevsiz hantal, politika üretemez hale getirebilmektedir.

görece yeni uluslararası kurumlardaki statüko eksikliği ise onların küresel siyasette etkili olmalarını engellemekte ve politik ağırlıklarını sınırlandırmaktadır.

bu durumda statükosu zayıf kurumların statükosu hantallaşmış kurumların yaptığı hatalara düşmeden bir kurumsal yapı oluşturması ve küresel politikada etkili olması beklenir. 

zira bu küresel "köy" işbirliğini hem bölgesel hem küresel bakımdan kazançlı hale getirmektedir.


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

DÜŞÜNÜR AKADEMİSİ'den SOSYAL POLİTİKALAR ÖNERİLERİ

KÜRESEL KONJONKTÜRDE ULUSLARARASI BİRLİKLER

ABD SİYASETİNDE STRATEJİK HATA: İSRAİL ODAKLI KÜRESEL SİYASET