AKRABA MEFHUMUNUN SOSYOKÜLTÜREL, SOSYOEKONOMİK VE SOSYOPSİKOLOJİK ÖNEMİ

modern zamanların bireyi kutsaması ve onu her şeyden hemen hemen isole etmesinin üzerinden yaklaşık üç yüzyıl geçti. bu kutsanan bireyin kutsalı ise egosundan ibaret oldu. bu durum o kadar yaygın hale geldi ki modernizm akraba mefhumunu nostaljik bir olgu olarak bizim önümüze getirdi. bu durum hayatın doğası ile çeliştiği kadar insanın doğası ile de çelişmekteydi ve psikologlar, psikiatristler anne babanın akrabaların önemini anlatır hale geldi. işte bu döngü acı tecrübelerle tamamlanırken dağılan yuvalar yok sayılmış anne baba yok sayılmış akrabalar, onları küçümseme, küçük görme gibi semptomlar bize miras kaldı. bu acı tabloyu doktorların eline bırakıp kaçmak çözüm olabilir mi bilmiyorum ama onların bu denli devasa bir soruna melhem olmaları tek başlarına mümkün görünmüyor. o halde buna katkı olması bakımından bir şeyler söylemek gerekirse kanaatimce şunlar söylenebilir.

birincisi akraba mefhumunun sosyokültürel faydaları vardır.
ikincisi akraba mefhumunun sosyoekonomik faydaları vardır.
üçüncüsü akraba mefhumunun sosyopsikolojik faydaları vardır.

birincisinden başlamak gerekirse toplumsal kültürün örf anane gelenek ve dini kültürün ilk elde sağlanacağı yer çekirdek aile ve geniş aile. yani insanlıkla tanışmadan önce ona kendi yuvasını mahallesini köyünü ilçesi şehrini ve ülkesini öğreten akraba bireyi büyük bir mirasa ortak ederek görevini yerine getirmekte. deneyimle eğitimle yıllarca sürecek ama yine de tam olarak öğrenilemeyecek bilgiler değerler tecrübeler akraba marifetiyle bireye aktarılır. bu yakın öğretmenlik ilerde asla elde edilemeyecek bir diploma ile bireyi çekirdek aileden ve geniş aileden akrabadan "mezun"eder. bu diploma dünya ile ve insanlık ile tanışma esnasında bir kale bir kütüphane bir sığınak olacaktır. daha sonra bu değerleri ve bilgileri birey teyit etmek tashih etmek değiştirmek istese bile bu altyapı ona sağlıklı bir ortam sağlayacaktır. aksi halde yanlış tercih hata acı tecrübeler düşkünlük moral ve ekonomik yoksunluk başa gelebilecek en hafif şeyler olabilecektir. yani kültürel dini toplumsal hafıza akraba marifeti ile bireye yakinen aktarılır ve birey dünyaya insanlıkla tanışmaya hazır sağlıklı bir ortama kavuşur.

ikincisi ise akraba mefhumunun sosyoekonomik faydalarıdır. modernizmin ekonomiyi sahiplenmesi ve yegane kabul etmesi bizi ekonomiye küstürmemeli. ekonomi yaşam altyapısı olarak dünyanın bir gerçeği. yalnız bireyselleşme ile gelen ekonomi anlayışı cimriliği başat kabul ederek ekonomik paylaşmayı imkansız hale getirdi. alınacak araba ve ev sayısı belli değil modern ekonomide. yani ne kadar paran var sonsuz katı olmalı ve ne kadar araban varsa on katı olmalı. bu durumda kanaatin ortadan kalkması ile birey doyumsuz bir cimri olarak ortaya çıkıyor. para kağıt olarak kendisine o kadar çok şey etfedilmiş bir şey ki neredeyse bize mal ve hizmetleri unutturacak düzeyde. oysa para sadece bir mübadele aracı. para sayarak ömrünü tüketecek bir "parainsan" türedi diyebiliriz. oysa bu toplumda her türlü ekonomik gelişmeyi ve canlılığı baltalayan bir şey. insanlar amcasından alamadığı borç parayı faizle bankadan alıyor. yada sermayeye ihtiyaç duyan bir aile bireyi yine bankalara başvuruyor. oysa bankaların insafsız çarkına aile üyesini terkeylemeyen akraba toplumsal ekonomik canlılığa gelişmeye feraha çok daha fazla katkı sunabilir. bu terkedilmiş "ekonomik insan" nihayetinde devlete sosyal ekonomik bir yük olarak havale ediliyor. bu vakada rakamlar makul düzeylerde olsa devlet bunu kaldırabilir ama kitlesel ekonomik sıkıntılar devleti de bir yerden sonra aşmaktadır. işte akraba mefhumu modernizmin açtığı yaraları tamir edebilirse bu sosyoekonomik olumsuzlukları olumluya çevirebilecek potansiyele sahiptir. buna en iyi iki örnek İstanbul'a göç esnasında görülebilir. Trabzonlular akrabaları ile bu koca şehirde dayanışmamış olsaydı belki hepsi telef olup gidecekti. ama şu anda hepsi gayet şehre tutunmuş başarılı insanlar oldular. doğuda ki aşiret sistemi de örnek verilebilir. aşirete mensup birey yetiştirilir okutulur askere uğurlanır evlendirilir ve bir işe konur. bu öylesine alışılageldik bir şeydir ki belki aşiret mensupları bunun konfurundan bir haber bu konfuru bilinçsiz yaşarlar.

üçüncüsü sosyopsikolojik faydalarıdır. birey modern çağda öylesine yanlızdır ki bu yalnızlık canı sıkıcak düzeyi aşıp canı sıkıntıdan patlatacak düzeydedir. anne baba yok..anneanne yok babaanne yok dede yok amca yok kuzen yok arkadaşların hepsi kendi havasında..yani bir sırdaş dertdaş yok. bu durum yine doktorlarımıza havale edilmeyecekse yine akraba ile çözüme kavuşur. yapısal olarak akraba müessesesi mahiyeti niteliği itibari ile de istenen düzeye ulaştığında birey asla yalnızlık çekmeyecek yalnız kalmak için kendine zaman arayacaktır. bu bizi moral olarak olumlu, mutlu, mesut bir hale getirecektir.

işte böyle..modern zamanalar kazanımları bir yana insanda derin yaralar açtı ve hayatı "ego ve tatmini" düzeyine indirgeyerek her şey gibi akraba müessesini de işlevsiz hale getirdi. bu bizi sosyokültürel olarak cahilleştirdi, sosyoekonomik olarak yoksullaştırdı, sosyopsikolojik olarak ise bunalttı ve yalnızlaştırdı. akraba mefhumu işte bu kadar ciddi. bunu doktorlarımıza, akademisyenlerimize, devlete havale etmeden evvel bir an önce akraba müessesini ihya etmeye koyulmalıyız. yoksa kültürel olarak, ekonomik olarak ve psikolojik olarak patlayacağız.


muhammed tahaharun aslan / blogger-writer



.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

DÜŞÜNÜR AKADEMİSİ'den SOSYAL POLİTİKALAR ÖNERİLERİ

KÜRESEL KONJONKTÜRDE ULUSLARARASI BİRLİKLER

ABD SİYASETİNDE STRATEJİK HATA: İSRAİL ODAKLI KÜRESEL SİYASET