FİLOZOFLARIN TUTARSIZLIĞINDA FELSEFENİN SUÇU NE
bu yazı tarihi çok eskilere uzanan felsefe edimi hakkında bir deneme olabilir ancak. zira bu o denli kapsamlı ve eskiye uzanan bir müktesebat ki içinde sayısız filozof sayısız felsefe yorum açıklama tanım anlayış içeriyor. antik çağda iyice ete kemiğe bürünen İslam medeniyetinde kendine haklı bir yer edinmiş olan felsefe ise günlük hayatta hep biraz tiye alınır olmuştur. soyut kalması hayatın günlük pratikleriyle uyuşmazlıkları barındırması felsefeyi bir seçkin alana ve seçkinler arasında bir edime ram eylemiştir.
peki felsefe gerçekten nedir ve gerçekten hayattan kopuk soyut bir müktesebatmıdır. felsefe ne işe yarar yada neden felsefe yaparız. bu sorulara cevaplar vermek kolay değil aslında. zira bu cevapların yine bir felsefi tartışma başlatması kaçınılmaz bir felsefe geleneği. ama biz yine de bu sorulara biraz cevap vermeye çalışalım.
felsefenin "hikmet sevgisi" olduğu konusundaki tanım yaygın olmakla beraber bu tanımda yer alan hikmetin ne olduğu anlaşılmak zorunda. hikmet sözlüklerde bilgelik olarak tanımlanmış. bu bize bilgi ve onun bilinmesi hakkında fikir verirken bilgi nedir neyi bilebiliriz neyi bilemeyiz kesin bilgi nedir gibi soruları önümüze getirmekte. bilginin sınırları ilahi bilgi, deney ve gözlem sonucu bilginin tespiti gibi bilgi ile ilgili çok soru söz konusu.
evvela felsefe edimi neden yapılır sorusuna cevap bulmaya çalışalım. felsefe varlığın hakikatin gerçeğin öz bilgisi için yapılan bir uğraş aslında. varlığın hilkati yapısı özü bilinmeden o varlık hakkında adlandırma tanım yorum yapılamamakta. yani bu özbilgi üst tanımlar için bir temel referans olma özelliği taşıyor. bu referans bilgiye ulaşmak için düşünmek aklın mantığın deneyimlerin düşüncelerin içinde yolculuk yapılıyor. bu yolculuk sonunda hem felsefe edimi ortaya çıkıyor hem biz varlığın hikmeti hakkında bilgi sahibi olmuş oluyoruz. bu bilgi bizim günlük hayatımızı bu referanslara dayalı tanımlar ve yorumlarla aydınlatıyor. yani felsefenin soyut bir uğraş olduğu ve günlük hayyattan kopuk olduğu savı doğru sayılamaz. örneğin aydınlanma felsefesinin ve islam felsefesinin bir varlık öztanımı mevcut ve bu iki medeniyet kurmuş felsefe kültürden medeniyete siyaseten ekonomiye hayatın he ralanını etkilemiştir denebilir. aydınlanma felsefesinde mevcut sekülerizm laiklik, islam felsefesinde vahye ve hadislere dayalı düşünce büyük medeniyetlere referans olmuş felsefelerdir.
dolayısıyla biz felsefeyi anlamak için yaparız diyebiliriz. anlaşılamayan şeyi biz filozoflara havale ederiz ki düşünsünler ve bir özbilgiye öztanıma ulaşsınlar.
buna örnek olarak bilgi felsefesini verebiliriz. mesela aydınlanma felsefesi filozofları vahyi reddederek deney gözlem metodunu başat hale getirerek bir bilgi felsefesi ortaya koymuştur. bu sonra dünyayı fethedecek bir bilimsel atılımı beraberinde getirmiştir. bu atılım teknoloji tıp sanayi endüstri gibi eğitim sanat ve kültürü de etkilemiştir.
örneğin İslam Medeniyetinin Kuran ve Sünnet merkezli bilgi anlayışı muazzam bir düşünce atılımı yanında tıp kültür medeniyet sanat musiki siyaset ortaya çıkarmıştır. İslam medeniyeti vahyi ve hadisleri öncelerken fizik kimya biyoloji tıp asronomi gibi alanlarınıda uhdesine alarak halen mevcudiyetini tüm saldıralara rağmen sürdüren bir medeniyet ortaya çıkarmıştır.
yani biz felsefenin ne işe yarar sorusuna cevap verirken bunları göz önünde bulundurmak zorundayız. öz bilgi öz tanım varlığın hilkatini anlamak bize sonraki aşamalar için yani yorum tanım pratik aşamalarında destek olmaktadır. felsefe o yüzden çok muazzam önemli bir icra alanıdır.
ancak bazı felsefeler kendi aralarında etkileşimde bulunsa bile mesela kesin bilgi var mıdır sorusuna farklı cevaplar vermekteler. halen tartışılan bu konu insan aklına havale edilmiştir aydınlanma felsefesinde. islam medeniyetinde kesin bilgi vahiy ve sünnetten başka bir şey değildir. aydınlanma felsefesinde unutulan şey aklın her şeyi bilebileceği savıdır. oysa akıl bilebilir ama neyi bilemeyeceğini de bilir. neyi bilemeyeceğini ve neyi bilebileceğini bilen akıl örneğin bundan elli yıl sonra ne olacağını öngürebilse de tam olarak yani kesin olarak bilemez ve bunun bilgisi yani neyi bilemeyeceği bilgisi aklın fıtratında içkindir. akla her şeyi bilebilen muamelesi yapmak aklın fıtratını bozmak demekken aynı zamanda akla kutsiyet atfetmek demek oluyor kısaca. islam medeniyeti bu konuda örnek verilebilecekse hem akla hem vahye hem hadislere kendi içinde yer vermesiyle bu medeniyet daha ideal bir karaktere sahip.
işte kısaca bunlar söylenebilir kanaatimce. Gazali "FİLOZOFLARIN TUTARSIZLIĞI"nı yazarken o dönemde felsefe tartışmalarının sonu gelmez yapısı ve dini düşman gören bir felsefenin hakimiyet kazanmasından duyduğu endişe ona bu başlığı attırmış olabilir. dikkat etmek gerekir ki burada gazali felsefenin tutarsızlığı dememiştir. filozofların tutarsızlığı demiş ve onların dine açtıkları savaşa göğüs germiştir. filozoflar insani her kusurun acizliğin fıtratlarında bulunması ile bir çok hataya düşmüşlerdir. ve buna itiraz etmekte yine bir felsefe edimini ortaya çıkarıyor.
bu hikmet sevgisi varlığın öz bilgisine ulaşma anlama gayreti her dönemde bir zenginlikken son iki yüzyılda bu dine batı dışı medeniyet ve kültürlere savaş olarak tezahür etmekte. öyle bile olsa tartışmaktan zarar gelmeyeceği ve bunu bir faydalı bir tartışma ortamı demek olacağı açıktır.
son zamanlarda felsefe onca yüzyıllara sari tartışmalara rağmen bilgi ve akıl, kesin bilgi konusunda bir mutabakata varabilmiş değildir. hele literatür içinde yani felsefe müktesebatı içinde kalacak şekilde akademik çalışmalar felsefeyi salt soyut kılmıştır. insanlığın yol açan yön gösteren referans olabilecek sorunlarını çözebilecek bir felsefe edimine ihtiyacı vardır.
Gazali'nin filozoflara itirazına benzer bir itirazı da biz yapabiliriz. felsefe yazının başında ifade edilen tüm o muazzamlıklarına rağmen onu soyut bir alana sıkıştırmak anlaşılır bir şey olmadığı gibi felsefeye de haksızlıktır.
peki biz bu sıkıntıyı aşıp hem felsefenin imajını hem felsefeyi salt soyut olmaktan nasıl kurtarabiliriz. aslında bunu yazının başında söylemiş olduk. felsefe varlığın hilkatini anlama çabası olarak bize referans olacak özbilgi sağlıyor. bunu yapmaya devam ederse felsefe hem kendi imajını kurtaracaktır ve hem insanlığı.
Yorumlar
Yorum Gönder