"Lose Lose Situation" ve Dünya
bilindiği gibi uluslararası ilişkiler literatüründe üç tür ilişki biçimi tanımlanır..bunlardan ilki "kazankazan (winwin)"", ikincisi "kazankaybet(losewin)" ve üçüncüsü "kaybetkaybet(loselose)" ilişkisidir. kabaca tanımlanan bu ilişki biçimleri ülkelerin birbirleri ile kurdukları diplomatik ticari ve siyasi ilişkilerde sağladıkları fayda ve zararın taraflara paylaştırılmasından ibaret denilebilir.
bunlardan en ideali "kazan-kazan" durumudur denilebilir. bilhassa medeniyetler ve kültürler arası ilişkiler kazan kazan durumun en güzel örnekleri teşkil eder. ticari ve siyasi işbirlikleri ve uluslararası kuruluşlarda buna örnek teşkil etmektedir. en makul, insani ve kazançlı ilişki biçimi kazan kazan durumunda ortaya çıkmakta iken insanlık tarihine en olumlu katkıyı da bu ilişki tarzı sağlamaktadır. dikkat etmek gereken en önemli nokta bu ilişkinin doğasının korunmasıdır. yani örneğin medeniyetler arası kazan kazan ilişkisinde bir tarafın aşırı kazancı ve diğer tarafın kazancında kayıp ortaya çıkması önce moral sonra siyasi ve insani olumsuzluk ortaya çıkarmaktadır. bu risk göz önünde bulundurup her iki tarafın kazancı dinç kalmalı ve güncellenmelidir.
"kazankaybet(winlose)" ilişki biçiminde ise genel olarak olgu savaş esnasında ortaya çıkmaktadır. yada bir güç dengesizliği sonucu gerçekleşen adaletsiz uluslararası ilişkilerde. bu durum adından da anlaşılabileceği gibi bir tarafın hep kazançlı çıktığı diğer tarafın ise hep kaybettiği durumu kavramsallaştırmaktadır. bu kategoride yer alan ilişkiler sömürge dönemlerinde, tek kutuplu dünyanın "süper güç" mantığında ve güç temelli devletlerarası ilişkilerde rahatlıkla görülebilmektedir. zayıf devletlerin güçlü devletler karşısında kendi kazançlarını koruması bir hayli meşakkatli bir iştir. bu durumda yapılabilecekler arasında güçlü devletlerin adil olmalarını sağlayacak hatta icbar edecek bir siyasi hukuki konjonktürün var olması gerekmektedir. güçler dengesi ile ortaya çıkacak manevra alanı ve diplomasinin olanakları da bu durumda kaybeden tarafın kaybının sürekli olmasını engelleyecektir. kaybeden tarafların kendi potansiyelini siyasi ekonomik yani kendi olanaklarını bilmesi de işi kolaylaştıracaktır.
üçüncü kategorik ilişki biçimi kaybet kaybet durumudur..bu durum her iki tarafında her türlü ilişkiden kazançlı çıkamadığı, bir fayda sağlayamadığı durumu tanımlamaktadır. bu en istenmeyecek ilişki biçimi 21. yüzyılda bilhassa terör mantığında kendini göstermektedir. savaşta aşırılığın fayda ve kazancı geride bıraktığı bu terörize hal kaybet kaybet ilişkilerine en bariz örnektir. ayrıca medeniyetler savaşı yada dinler arası savaş gibi karşımıza çıkan bu çağa özgü durumlar kaybet kaybet durumu ortaya çıkarmaktadır. dolayısıyla en olumsuz ilişki biçimidir ve sürdürmenin hiçbir faydası yoktur.
örneğin terörizmin şiarı denilebilecek kaos ve yok etme güdüsü ortaya tüm insanlık için, tüm dünya ve evren için büyük sorunlar çıkarmaktadır. terörizmin kazanması halinde ortaya çıkacak kaos, kötülük ve zulüm hali hem teröriste kaybettirmekte, ortaya kaybetkaybet durumu çıkmaktadır. ayrıca hedefin yok edilmesi güdüsü bir varoluşsal zülmü ortaya çıkararak terörizmi insaniyet hudutlarından çıkarmakta ve varoluşsal bir kayba sebep olmakta yaşamayı medeniyeti kültürü dini ahlakı siyaset ve devleti hukuku devre dışı bırakmaktadır. medeniyetlerarası çatışma yada dinlerarası çatışma şiarları da yine kaybetkaybet durumuna örnek verilebilir. birlikte yaşaması en kolay mefhumlar dinler kültürler ve medeniyetlerken bunları çatıştırmak ortaya kaybet kaybet durumu çıkarmakta..medeni terbiye kültürel zenginlik ve zenginleşme, dini terbiye ve disiplin çatışmayı değil birlikte yaşamayı kolayca sağlamaktadır. birlikte yaşamak ise kazankazan ideal ilişki biçimini olanaklı kılarak çok taraflı kazanç fayda sağlamaktadır.
şu anda dünya loselose yani kaybetkaybet mefhumu ile winwin yani kazankazan ideal ilişki biçimi arasında tercih yapma noktasına gelmiş bulunuyor kanaatimce. yani biz bir kaç yıl belki ay içinde buna karar vereceğiz..bilhassa İsrail ve Amerika yönetimlerinin orta doğuda yapmaya çalıştıkları bizi bu konuda keskin bir karara zorluyor.
isralli yönetiminin bu yolla bölgede kendine ne güvenlik ne yaşam alanı ne ekonomik kazanç ne şan ne şeref kazanamayacağı ortada iken sürdürülen savaş bölgesel ve küresel savaş riskileri yaratarak karşımızda duruyor. her durumda da amerikan ve israil yönetimlerinin kazanacağı bir şey yokken bölge ülkeleri bundan büyük zararlar görüyorlar. bu yıkıcı durum öyle bir ahlaki tutum öngörüyor ki içinde ne hukuk ne insanlık ne uluslararası hukuk ne akıl ne mantık var. bu durumda bu yol kaybetkaybet durumunu dünyanın önüne koyarak onu terciherden biri yaptı. diğer tarafta ise çok kutuplu dünyanın winwin yani kazankazan mantığı duruyor. büyük devletlerin birbirini dengelediği, potansiyel kutupların olduğu, bölgesel kalkınmaların ve özgürleşmelerin olduğu, uluslararası kurumların ve ticaretin aktif olduğu, uluslararası hukukun ve ulusal devletlerin varlığını sürdürdüğü, kültürler ve medeniyetler arası kazan kazan ilişkisi ve sevgi barış ve birlikte yaşama kültürünün olduğu bir seçenek duruyor.
hasılı bu üç ilişki biçiminden en tercihe şayanı winwin yani kazan kazan durumudur. kaybetkaybet durumu ise sürdürülmesinin anlaşılamayacağı bir akıl dışılığı mantıksızlığı ve hatta insanlıkdışılığı ihtiva edebiliyor.
Yorumlar
Yorum Gönder