DÜNYA BARIŞINA AKADEMİK KATKI "WIN WIN SITUATION"
diplomatik aşamalar içinde savaş en son seçenek olarak yer alır. istenmeyen seçenektir ve siyasi sosyal ekonomik askeri maliyeti ve riskleri çok yüksektir. eğer savaşa karar veren taraf kazanamassa öyle yaptırımlarla karşılaşır ki, coğrafyası dahil her türlü maddi manevi değeri tehdit altına girer. bu riskin alınması için çok ciddi gerekçeler ortaya çıkmalıdır. o yüzden devletler savaşa çok ciddi bakar ve diplomatik aşamaların hepsini, siyasetin her aşamasını katetmeden böyle bir işe girişmez.
buna rağmen bazı ülkeler kendince sebeplerden ötürü bu riski alagelmişlerdir. tarih okuduğumuz zaman da savaş her daim baskın olgudur. bunun bir çok sebebi olabilir ancak daha önemlisi bu durumun ortadan kalkması için akademi dünyasında bir tespit ve öneri ortaya konulmuştur. ülkeler arası ilişkileri üç sınıfta değerlendirmişler ve sonuncusunu dünya barışı için bir imkan olarak sunmuşlardır.
bu olgu ve kavramlar şöyledir.
-"lose-lose"
-"win-lose"
-"win-win"
kaybet kaybet (lose-lose) durumu her iki tarafında hem savaştan hem ekonomik ve siyasal münasebetten yarar sağlayamadığı hatta zarara maruz kaldığı durumdur. genel olarak modern zamanların temel vakası bu minvalde gerçekleşmiştir. taraflar hem diplomatik aşamaları layıkı ile aktive edemedikleri gibi kolay alınan savaş kararları her iki tarafa hatta bölgelere ve dünyaya kaybettirmiştir.
Afganistan işgali, Irak işgali ve Suriye buna örnek verilebilir. ABD bir terör saldırısının müsebbibini araştırmaksızın dünyaya terörle mücadele ediyorum diyerek savaş ilan etmiş ve Afganistan'ı işgal etmiştir. geçen zaman zarfında olan hem Afganistan'a olmuş ve ABD süper güç olma vasfını yitirmiş, Afganistan gibi bir ülke ile bile baş edememiş bir ABD çıkarmıştır ortaya. Irak işgali sonrasında bir milyon masum ölmüş ve bölgede Daeş adında bir terör örgütü türemiştir. Suriye üçe bölünmek istenmiş ama uluslararası müdaheleler buna engel olmuştur. bu yakın örnekler de gösteriyor ki savaş öyle öfkelendim bodoslama saldırayım gibi bir şey değildir. en son seçenektir ve diplomatik hatta polisiye tüm aşamalar katedildikten sonra başka seçenek kalmadıysa devreye alınabilecek istenmeyen seçenektir.
"win-lose" (kazan-kaybet) durumu ise bir tarafın kazandığı bir tarafın kaybettiği askeri politik ekonomik durumdur. buna en yakın örnek Afrika ve Avrupadır. iliklerine kadar sömürülen Afrika bu münasebette hep kaybeden taraf olmuştur. Avrupada ki bu adaletten yoksunluk, insani değerlerden uzaklık daha sonra Avrupa'yı ahlaken, ekonomik olarak ve politik olarak bitirmiştir. ekonomik olarak bitirmiştir çünkü Afrika'da sömürülecek bir şey kalmamıştır, ahlaken bitirmiştir çünkü bunun manevi yıkımı Avrupayı değerlerden ahlaktan insanlıktan uzaklaştırmış bir "ekonomi insanı" yada "para insan" seviyesine düşürmüştür. bu kültürel yozlaşma, sosyal çöküş, politik değersizlik Avrupa Birliğini hangi değerler etrafında birleşeceği belli olmayan bir kuruma dönüştürmüştür.
"win-win" (kazan-kazan) durumu ise en idealidir. bu durum öyle tabir yerindeyse sihirli koşul ortaya çıkarır ki savaşa uzanabilecek diplomatik politik aşamaların daha ilk basamağında barışı her iki tarafa kazandırır. her iki tarafın kazandığı işbirliği yaptığı bu durum barışçıl, dostane ve kazançlıdır. bu duruma örnek verebilmek için ancak ikili ilişkilere bakabiliyoruz. yani bu duruma uyan örnekler henüz çok fazla değil. ama
ÇİN-RUSYA,
RUSYA-TÜRKİYE,
KATAR-TÜRKİYE,
AZERBAYCAN-TÜRKİYE,
PAKİSTAN-TÜRKİYE,
AFRİKA-TÜRKİYE,
AFRİKA-ÇİN,
AFRİKA-RUSYA
AMERİKA-AVRUPA buna örnek olarak verilebilir.
bu barışçıl dostane "sihirli" durumun yaygınlaşması uluslararası kurumlar vasıtası ile de ilerleyebilecektir. NATO, AB, BM, ŞANGAY, AFRİKA BİRLİĞİ, ASYA BİRLİĞİ, İKÖ, ARAP BİRLİĞİ gibi kurumlar hem kurum içi kazan kazan münasebetlerini hem kurumlararası kazan kazan münasebetlerini geliştirebileceklerdir.
hasılı 21. yüzyılda savaş küresel bir yok oluş riski taşıyor. kaybet kaybet durumu bile değil, küresel olarak komple yok oluş riski taşıyor ve bu risk çok yüksek. hatta gerçekleşeceği kesin bir vaka mesabesinde. dolayışıyla savaş seçenek olmaktan çıkmış bulunuyor. savaş girişimleri ne amerikaya ne avrupaya ne rusyaya bir şey kazandırmadı.
her bölgesel savaş küresel bir nitelik kazanıyor ve üçüncü dünya savaşını ve nükleer savaşı çağırıyor. dolayısıyla savaş küresel yok oluş demek, komple kaybetmek demek.
bu durumda bize tercihlerin en güzeli yani "win win situation" kalıyor.
Yorumlar
Yorum Gönder